અમદાવાદ: ગુજરાતમાં ઓગસ્ટ મહિનામાં સિઝનનો નિર્ણાયક સમયગાળો ગણાય છે, પરંતુ આ વર્ષે ઓગસ્ટમાં અપેક્ષિત વરસાદ ન પડતાં ખેડૂતો અને વહીવટી તંત્રમાં ચિંતા વધી છે. ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છના વિસ્તારોમાં વરસાદની ગંભીર અછત જોવા મળી રહી છે. આ પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા રાજ્ય સરકારના ઉચ્ચ અધિકારીઓ વચ્ચે કૃત્રિમ વરસાદ વરસાવવાની ચર્ચા ચાલી રહી હોવાના સમાચાર છે.
હવામાન વિભાગના આંકડા મુજબ, રાજ્યમાં ઓગસ્ટ મહિનામાં સરેરાશ વરસાદ કરતાં લગભગ 30 ટકા ઓછો વરસાદ નોંધાયો છે. સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છના કેટલાક જિલ્લાઓમાં તો સ્થિતિ વધુ ગંભીર છે. જામનગર, રાજકોટ, ભુજ અને જુનાગઢ સહિતના વિસ્તારોમાં ખેડૂતો ચોમાસાના વરસાદની રાહ જોઈ રહ્યા છે, પરંતુ વાદળો સતત આડા ફંટાઈ જતા હોવાનું જોવા મળે છે.
ખેતીવાડી નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, વરસાદની અછતને કારણે ખરીફ પાકો પર સીધી અસર પડી શકે છે. મગફળી, કપાસ, તલ અને બાજરા જેવા પાકો માટે આ સમયગાળો મહત્વપૂર્ણ છે. જો આગામી દિવસોમાં વરસાદ નહીં પડે તો ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થવાની ભીતિ છે. ગીર-સોમનાથ અને અમરેલી જેવા વિસ્તારોમાં પાણીની તંગી પણ વધી રહી છે.
આ દરમિયાન, કૃત્રિમ વરસાદ લાવવા માટે ક્લાઉડ સીડિંગ તકનીક અંગે ચર્ચાઓ શરૂ થઈ છે. ક્લાઉડ સીડિંગ એક વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા છે, જેમાં વાદળોમાં સિલ્વર આયોડાઇડ જેવા કણો છાંટવામાં આવે છે, જેથી વરસાદી ટીપાં બને. આ તકનીકનો ઉપયોગ ભારતના અન્ય રાજ્યો તેમજ વિદેશોમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે, પરંતુ તેની સફળતા હવામાન પરિસ્થિતિઓ પર નિર્ભર છે.
રાજ્ય સરકારના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ નામ ન આપવાની શરતે જણાવ્યું કે, કૃત્રિમ વરસાદ અંગે પ્રારંભિક ચર્ચા થઈ રહી છે, પરંતુ હજુ કોઈ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. આ તકનીક માટે ખાસ વિમાનો, યોગ્ય વાદળો અને નોંધપાત્ર ખર્ચની જરૂર પડે છે. આ ઉપરાંત, પર્યાવરણ પર તેની અસરો અંગે પણ અભ્યાસ કરવો પડે છે.
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે, કૃત્રિમ વરસાદ લાવવાની પ્રક્રિયા ત્યારે જ કામ કરે છે જ્યારે હવામાં પૂરતા ભેજવાળા વાદળો હોય. હાલ સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છમાં મોટાભાગે વાદળોની બનાવટ જ નથી, એટલે આ તકનીક કેટલી અસરકારક રહેશે તે પ્રશ્નાર્થ છે. આથી નિષ્ણાતો કુદરતી વરસાદની જ રાહ જોવાની સલાહ આપે છે.
આ વર્ષે મોનસૂનની સિઝનમાં ગુજરાતમાં એકંદરે સામાન્ય વરસાદ નોંધાયો હતો, પરંતુ જુલાઈના અંત અને ઓગસ્ટની શરૂઆતમાં વરસાદમાં ખાસ વિરામ જોવા મળ્યો. હવામાન વિભાગની આગાહી મુજબ, આગામી દિવસોમાં રાજ્યના કેટલાક ભાગોમાં ફરી વરસાદ પડી શકે છે, પરંતુ સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છમાં તેની શક્યતા ઘણી ઓછી છે.
દરમિયાન, ખેડૂતોએ પોતાના પાકને બચાવવા માટે સરકાર પાસે રાહત પગલાંની માંગણી કરી છે. વિવિધ ખેડૂત સંગઠનોએ જિલ્લા કલેક્ટરોને રજૂઆતો કરી છે. સરકારે તંત્રને સ્થિતિ પર નજર રાખવા અને જરૂર પડ્યે પગલાં લેવાના નિર્દેશ આપ્યા છે.
નિષ્ણાતોના મતે, આવા સમયે જળ સંચય અને ડ્રિપ સિંચાઈ જેવા પગલાં વધુ અસરકારક રહે છે. કૃત્રિમ વરસાદ એ કોઈ કાયમી ઉપાય નથી, પરંતુ ટૂંકા ગાળાની વ્યવસ્થા હોઈ શકે છે. એકંદરે, હાલની સ્થિતિને ગંભીરતાથી લેવાની જરૂર છે.