તહેવારોની સિઝન શરૂ થતાં જ ખાંડના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. મીઠાઈ, વાનગીઓ અને શીત પીણાં સહિત અનેક વસ્તુઓ મોંઘી થવાની ભીતિ વચ્ચે દેશના ખાંડ ઉત્પાદનનું ચિત્ર સમજવું જરૂરી છે. ભારત વિશ્વમાં ખાંડનું બીજું સૌથી મોટું ઉત્પાદક છે. અહીં દર વર્ષે આશરે 35 થી 36 મિલિયન ટન ખાંડનું ઉત્પાદન થાય છે.
ખાંડ ઉત્પાદનમાં ઉત્તર પ્રદેશ દેશમાં પ્રથમ ક્રમે છે. ભારતીય ખાંડ મિલ સંઘના આંકડા અનુસાર, ઉત્તર પ્રદેશ દેશના કુલ ઉત્પાદનમાં 32 ટકા કરતાં વધુ ફાળો આપે છે. બીજા ક્રમે મહારાષ્ટ્ર અને ત્રીજા ક્રમે કર્ણાટક છે. આ ત્રણ રાજ્યોને કારણે દેશમાં ખાંડની માંગ મોટાભાગે પૂરી થાય છે.
તમિલનાડુ અને બિહાર જેવા રાજ્યો પણ ખાંડ ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર ભાગ ભજવે છે. ખાંડ ઉત્પાદનની મોસમ ઓક્ટોબરથી સપ્ટેમ્બર સુધી ગણાય છે. દેશની ઘણી સહકારી મિલો પણ આ ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલી છે.
ગુજરાતની વાત કરીએ તો, રાજ્યમાં શેરડીની ખેતી સૂરત, નવસારી, ભાવનગર, જૂનાગઢ સહિતના જિલ્લાઓમાં થાય છે. ગુજરાતમાં ઘણી ખાંડ મિલો સહકારી ધોરણે કાર્યરત છે. જોકે, કુલ ઉત્પાદનમાં ગુજરાતનો હિસ્સો માત્ર 2 થી 3 ટકા જેટલો છે. એટલે કે રાજ્યમાં વાર્ષિક આશરે 8 લાખથી 10 લાખ ટન ખાંડનું ઉત્પાદન થાય છે. આ આંકડો અન્ય મોટા રાજ્યોની તુલનામાં ઘણો ઓછો છે.
હાલમાં ખાંડના ભાવમાં જે વધારો થયો છે તે પાછળ ઘણા કારણો છે. દેશના ઘણા ભાગોમાં અનિયમિત વરસાદને કારણે શેરડીનું ઉત્પાદન ઘટ્યું છે. ઉપરાંત, સરકાર દ્વારા ઈથેનોલ મિશ્રણને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે, જેના માટે શેરડીના રસનો ઉપયોગ થાય છે. આને કારણે ખાંડના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થયો છે. નિકાસ નીતિમાં ફેરફાર અને બજારમાં સ્ટોકની મર્યાદા જેવા પગલાં પણ ભાવને અસર કરે છે.
ખાંડના ભાવમાં વધારો થવાનો સીધો અર્થ એ છે કે ગ્રાહકોને મીઠાઈ અને અન્ય ખાદ્ય પદાર્થો માટે વધુ ચૂકવણી કરવી પડશે. ચા, કોફી, કોલ્ડ ડ્રિંક અને કેન્ડી જેવી ખાંડ આધારિત ચીજવસ્તુઓ પર તેની અસર જોવા મળશે.
સરકારે બજાર પર કડક નજર રાખવાની અને જરૂર જણાય તો સ્ટોક મર્યાદા લાગુ કરવાની જાહેરાત કરી છે. આ સાથે, આગામી મહિનામાં નવી પાક આવવાથી પુરવઠો સુધરવાની અને ભાવમાં ઘટાડો થવાની આશા છે. જોકે, તાત્કાલિક રાહતની કોઈ ખાતરી નથી.
ગુજરાતમાં ખાંડના વપરાશની સ્થિતિ પણ આ ઉછાળાથી પ્રભાવિત થશે. રાજ્યની ખાંડ મિલોએ ઉત્પાદન વધારવા માટે શેરડીની નવી જાતો અને સારી તકનીક અપનાવવાની જરૂર છે. નિષ્ણાતો માને છે કે ખાંડ ઉદ્યોગમાં ટકાઉ વિકાસ માટે સરકાર અને ખેડૂતો વચ્ચે સંકલન જરૂરી છે.
એકંદરે, દેશમાં ખાંડ ઉત્પાદનની સ્થિતિ મોટા રાજ્યોના હાથમાં છે, પરંતુ ગુજરાત જેવા રાજ્યોનું પ્રદાન પણ નકારી શકાય નહીં. ભાવ સ્થિરતા માટે સંતુલિત નીતિઓ અને ઉત્પાદનમાં વધારો કરવો જરૂરી છે.