સોશિયલ મીડિયા પર છેલ્લા કેટલાક સમયથી એક દવાની ધૂમ મચી છે. મૂળે ડાયાબિટીસની સારવાર માટે બનેલી આ દવા — ઓઝેમ્પિક અને તેના જેવી અન્ય દવાઓ — આજે વજન ઘટાડવાના નામે વધુ ચર્ચામાં છે. કેટલાક લોકો તેને ચમત્કાર કહે છે, તો કેટલાક તેને 'જાદુઈ સોય'નું નામ આપે છે. પણ આ જાદુ સમજવા પહેલાં થોડી સચેત રહેવા જેવી છે.
આ દવાઓ ગોળી નથી, પણ સામાન્ય રીતે ઇન્જેક્શન સ્વરૂપે આવે છે અને અઠવાડિયામાં એક વખત લેવાય છે. શરૂઆતમાં ડૉક્ટર ઓછી માત્રાથી શરૂ કરે છે અને શરીર ટેવાય એટલે ધીમે ધીમે માત્રા વધારવામાં આવે છે. એટલે એને એકાએક 'વન-ટાઇમ ફિક્સ' માની લેવાની ભૂલ ન કરવી.
ફાયદાની વાત કરીએ તો આ દવાઓ ભૂખને કાબૂમાં લે છે. પેટ ભરેલું લાગવાને કારણે લોકો ઓછું ખાય છે, જેનાથી વજનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળે છે. ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે પણ એમાં રાહત છે, કારણ કે ખાંડનું નિયંત્રણ સુધરે છે.
પણ હવે વાત સાચી રીતે ખટરસની — ખર્ચ અને અસરોની. આ દવાઓ સસ્તી નથી; લાંબા ગાળાની સારવાર ખિસ્સા પર ભારે પડે એવી છે. અને સાથે શરીર પર પણ એવી જ અસર થાય છે. ઉબકા, ઊલટી, પેટની તકલીફ, ઝાડા — આ સામાન્ય પ્રતિક્રિયાઓ છે. કેટલાકને ચક્કર પણ આવે છે. એટલે દેખાવમાં 'જાદુઈ' જરૂર છે, પણ એ પોતાની આડઅસરો વગરની નથી.
હવે સૌથી મોટો સવાલ — શું બાળકો કે કિશોરો માટે આ દવા યોગ્ય છે? સીધો જવાબ છે: ના. આ દવાઓ ડૉક્ટરની સલાહ અને નિરીક્ષણ વગર લેવાની નથી. નાનાં બાળકો માટે તો એ વિચારવાનો પ્રશ્ન જ નથી; કિશોરો માટે પણ એ સૌંદર્ય પ્રયોગ નથી, પણ ગંભીર તબીબી સ્થિતિમાં કોઈ નિષ્ણાત ડૉક્ટર જ નક્કી કરી શકે. સોશિયલ મીડિયા પર દેખાતી ફિટ બોડી જોઈને ઘરે બેઠા કિશોરો આવું કંઈ અજમાવે એ ખતરનાક બની શકે.
અને છેલ્લે સૌથી રસપ્રદ વાત — જે લોકો દવા બંધ કરે છે તેમનું શું થાય? ઘણા કિસ્સાઓમાં વજન પાછું આવી જાય છે. કારણ સાફ છે — ભૂખ પાછી આવે છે અને જીવનશૈલીમાં કાયમી બદલાવ ન આવ્યો હોય તો ઘટેલું વજન પાછું ચોંટી જાય છે. એટલે આ દવા કાયમી 'અલવિદા કિલો'ની ગેરંટી નથી; એ તો એક સાધન છે, અને એ પણ ત્યારે જ કામ આપે છે જ્યારે ખાવાપીવાની ટેવો અને કસરતની દિનચર્યા સાથે હોય.
તો નિષ્કર્ષ એ કે વજન ઘટાડવાનું સપનું જોતા લોકો માટે આ દવાઓ જાણે ચમત્કાર લાગે, પણ એ ડૉક્ટરની સલાહ વગર લેવા દોડવું એ ખિસ્સા અને સ્વાસ્થ્ય બંને માટે મોંઘું પડી શકે છે. જાદુઈ સોય કોઈ જાદુગર પાસેથી નહીં, યોગ્ય ડૉક્ટર પાસેથી જ માંગવી — બસ, એક વાત યાદ રાખજો!