ઈરાનની સંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ સમિતિએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતાં આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો પાસેથી ટોલ ફી વસૂલવાની યોજનાને મંજૂરી આપી છે. આ ફી નેવિગેશન, પર્યાવરણ સુરક્ષા, વીમા અને સુરક્ષા જેવી સેવાઓના બદલામાં લેવાની દરખાસ્ત છે. ઈરાની સરકારી મીડિયા દ્વારા આ વાતની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.
પ્રસ્તાવિત યોજના અનુસાર, ઈરાન તેના દરિયાઈ વિસ્તારમાંથી પસાર થતાં તમામ જહાજો પર આ શુલ્ક લગાવી શકશે. ઈરાની સાંસદ હસન ઘશઘવીએ જણાવ્યું છે કે આ શુલ્ક ઈરાની રિયાલ અથવા ઈરાન જે કરન્સી નક્કી કરે તેમાં ચૂકવી શકાશે. આ રીતે અમેરિકન ડૉલરના વર્ચસ્વને પડકારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે ઈરાન પર અમેરિકાના આર્થિક પ્રતિબંધોને કારણે ભારે દબાણ છે. ઈરાની રિયાલનું મૂલ્ય ઘટી ગયું છે અને દેશમાં વિદેશી હૂંડિયામણની અછત જોવા મળી રહી છે. આ યોજનાથી ઈરાનને નવી આવક મળી શકે તેમ માનવામાં આવે છે.
જો કે, કાયદાકીય રીતે આ પગલું વિવાદાસ્પદ છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના દરિયાઈ કાયદા (UNCLOS) મુજબ, કોઈ પણ દેશ આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોની અવરજવર અટકાવી શકતો નથી અથવા સામાન્ય રીતે ટોલ ટેક્સ વસૂલી શકતો નથી. પરંતુ, જો કોઈ દેશ નેવિગેશન કે સુરક્ષા જેવી ચોક્કસ સેવાઓ પૂરી પાડતો હોય તો તે સર્વિસ ફી વસૂલી શકે છે. ઈરાન આ જોગવાઈનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે.
આ મુદ્દે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની પ્રતિક્રિયા મહત્વપૂર્ણ રહેશે. અમેરિકા, યુરોપિયન દેશો અને સાઉદી અરેબિયા જેવા દેશો આનો વિરોધ કરી શકે છે. જો આ યોજના અમલી બનશે તો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી થતા તેલ પરિવહન પર સીધી અસર પડી શકે છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક છે. આમાંથી વિશ્વના લગભગ 20 ટકા તેલનો પુરવઠો થાય છે. આ કારણે આ માર્ગ કોઈ પણ પ્રકારના તણાવ માટે સંવેદનશીલ છે.
ઈરાનના આ પગલાને કેટલાક વિશ્લેષકો ડૉલરની સામેના સંઘર્ષ તરીકે જુએ છે. ડૉલરના વર્ચસ્વને ઘટાડવા માટે ઘણા દેશો લાંબા સમયથી પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. ઈરાનની આ યોજના તે દિશામાંનું એક પગલું હોઈ શકે છે.
જો કે, આ યોજના હજુ પ્રસ્તાવના તબક્કામાં છે. તેને સંપૂર્ણ સંસદની મંજૂરી અને અન્ય કાનૂની પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થવાની જરૂર છે. આ દરમિયાન આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ અને વાટાઘાટો થઈ શકે છે.