ભારત-ચીન મંત્રણાઓમાં સમાધાન કરતાં સરહદી સ્થિરતા પર ભાર

ભારત-ચીન મંત્રણાઓમાં સમાધાન કરતાં સરહદી સ્થિરતા પર ભાર

નવી દિલ્હી: રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોભાલ મંગળવારે બેઇજિંગમાં ચીનના વિદેશ પ્રધાન વાંગ યી સાથે સરહદ પ્રશ્ન અંગે વિશેષ પ્રતિનિધિઓની 252525મી બેઠક કરશે. ચીનના દક્ષિણ એશિયા નિષ્ણાત હુ શિશેંગના જણાવ્યા પ્રમાણે, બંને દેશો સરહદ વિવાદનો તાત્કાલિક ઉકેલ લાવવાને બદલે વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા (LAC) પર સ્થિરતાને સંસ્થાગત બનાવવા પર ધ્યાન આપશે.

ચાઇના ઇન્સ્ટિટ્યૂટ્સ ઑફ કન્ટેમ્પરરી ઇન્ટરનેશનલ રિલેશન્સના સાઉથ એશિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટના ડિરેક્ટર હુએ જણાવ્યું કે ભારત અને ચીન વચ્ચેના મૂળભૂત મતભેદો હજુ યથાવત છે. હાલની પ્રાથમિકતા ગેરસમજ અને ખોટા અંદાજને ટાળવાની, સૈન્ય તથા કૂટનીતિક સંપર્ક મજબૂત કરવાની અને ગયા વર્ષે રજૂ કરાયેલી “અર્લી હાર્વેસ્ટ” પહેલને અમલમાં મૂકવાની રહેશે.

ઑક્ટોબર 2024માં યોજાયેલી 24મી બેઠકમાં બંને દેશોએ WMCC હેઠળ નિષ્ણાત જૂથ બનાવવાની સહમતિ આપી હતી. આ જૂથ સરહદના ઓછા વિવાદાસ્પદ વિસ્તારોમાં સીમાંકન અંગે પ્રારંભિક પ્રગતિની શક્યતા તપાસશે. જોકે, આ વર્ષે થયેલી બેઠકોમાં ચર્ચા છતાં કોઈ ચોક્કસ ક્ષેત્ર માટે કરાર થયો હોવાની જાહેર માહિતી નથી.

હુના મતે, આગામી વ્યવહારુ પગલાંમાં નિષ્ણાત જૂથના કાર્યક્ષેત્ર, સમયપત્રક અને ઓછા વિવાદાસ્પદ ક્ષેત્રો પસંદ કરવાના માપદંડ નક્કી કરવાનું સામેલ રહેશે. સરહદ પ્રશ્ન પર તરત જ કોઈ મોટી સફળતાની અપેક્ષા રાખવી વાસ્તવિક નથી.

આ મુલાકાત સપ્ટેમ્બર 121212એ નવી દિલ્હીમાં યોજાનારી બ્રિક્સ શિખર પરિષદ પહેલાં થઈ રહી છે, જેમાં ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ હાજર રહે તેવી શક્યતા છે. જો તેઓ આવે તો સાત વર્ષ બાદ તેમની પ્રથમ ભારત મુલાકાત હશે. તેથી બંને પક્ષો સરહદ શાંત રાખવા અને ઉચ્ચસ્તરીય સંપર્ક માટે અનુકૂળ રાજકીય વાતાવરણ ઊભું કરવા ઇચ્છે છે.

હુએ તાત્કાલિક ત્રણ મુદ્દા ગણાવ્યા: સરહદે સ્થિરતા જાળવવી, “અર્લી હાર્વેસ્ટ”માં સ્પષ્ટ અને અમલલક્ષી પ્રગતિ કરવી, તથા બ્રિક્સ શિખર પરિષદ માટે અનુકૂળ પરિસ્થિતિ બનાવવી. ચીન આવતા વર્ષે બ્રિક્સનું અધ્યક્ષપદ સંભાળશે, તેથી ભારતથી ચીનને એજન્ડાનું હસ્તાંતરણ પણ ચર્ચાનો મુદ્દો બની શકે છે.

તેમણે ભારત-ચીન સંબંધોમાં ચાલી રહેલા સુધારાને “વ્યૂહાત્મક પુનર્ગઠન” નહીં, પરંતુ “વ્યૂહાત્મક જોખમ વ્યવસ્થાપન” ગણાવ્યું. ભારત-અમેરિકા અને ચીન-અમેરિકા સંબંધોમાં આવેલા ફેરફારો બંને દેશોને વધુ સ્થિર સંપર્ક જાળવવા પ્રોત્સાહિત કરી શકે છે, પરંતુ બંને વચ્ચેના માળખાકીય મતભેદો દૂર થયા નથી.

મંત્રણાઓમાં નિષ્ણાત જૂથને સક્રિય બનાવવો અને બ્રિક્સ બેઠક પહેલાં સરહદ શાંત રહે તે સુનિશ્ચિત કરવું મુખ્ય મુદ્દા રહેશે. કોઈ મોટો સરહદી કરાર થવાની અપેક્ષા નથી, પરંતુ બંને દેશો 2020ની ગલવાન ખીણ જેવી અથડામણ ફરી ન થાય તે માટે સંચારના માધ્યમો મજબૂત રાખવા પ્રતિબદ્ધ દેખાય છે.