રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એ ગ્રાહકોને KYC (નો યોર કસ્ટમર) અપડેશનના નામે થતી છેતરપિંડી અંગે સતર્ક કર્યા છે. આ યોજનામાં છેતરપિંડી કરનારાઓ ગ્રાહકો પાસેથી અંગત માહિતી, OTP અને બેંક વિગતો મેળવીને નાણાં ઉડાવી રહ્યા છે. RBI એ આવી છેતરપિંડીથી બચવા માટે ત્રણ મહત્વપૂર્ણ નિયમો જાહેર કર્યા છે.
પહેલો નિયમ: ક્યારેય પણ OTP, પાસવર્ડ, PIN અથવા CVV જેવી ગુપ્ત માહિતી કોઈની સાથે શેર ન કરવી. બેંક કે નાણાકીય સંસ્થા ક્યારેય ફોન કે મેસેજ દ્વારા આવી માહિતી માંગતી નથી. જો કોઈ વ્યક્તિ કે કંપની આવી માહિતી માંગે, તો તે નિશ્ચિતપણે છેતરપિંડી છે.
બીજો નિયમ: કોઈ પણ KYC અપડેશનની વિનંતી સત્તાવાર ચેનલ દ્વારા જ ચકાસવી. લિંક પર ક્લિક કરવાને બદલે સીધી બેંકની સત્તાવાર વેબસાઇટ અથવા એપ પર જઈને માહિતી ચકાસો. ઈમેલ કે SMSમાં આવેલી લિંક ઘણી વખત નકલી હોય છે, જે ફિશિંગ સાઇટ પર લઈ જાય છે.
ત્રીજો નિયમ: કોઈ પણ શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિની જાણ તાત્કાલિક બેંક અને સાયબર સેલને કરવી. જો તમે છેતરપિંડીનો શિકાર થયા હોવ, તો 1930 (રાષ્ટ્રીય સાયબર ક્રાઈમ હેલ્પલાઈન) પર તાત્કાલિક સંપર્ક કરો.
રિઝર્વ બેંકે જણાવ્યું છે કે KYC અપડેશન સામાન્ય રીતે મફત હોય છે અને બેંક ગ્રાહકોને ફોન કરીને OTP માંગતી નથી. છેલ્લા કેટલાક સમયમાં ગ્રાહકો પાસેથી નાણાં ઉડાવવા માટે આવી છેતરપિંડીના બનાવો વધ્યા છે. સાયબર ગુનેગારો બેંક કર્મચારી હોવાનો ઢોંગ કરીને અથવા સત્તાવાર દેખાતી લિંક મોકલીને લોકોને છેતરે છે.
નાણાકીય સંસ્થાઓ ગ્રાહકોને KYC અપડેટ કરવા માટે નિયમિત રીતે યાદ અપાવે છે. પરંતુ ગ્રાહકોએ ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે આવી કોઈ પણ વિનંતી ફક્ત સત્તાવાર ચેનલ દ્વારા જ માન્ય ગણવી. જો કોઈ ઈમેલ કે ફોન કૉલ અણધાર્યો હોય, તો સાવધાની રાખવી જરૂરી છે.
RBIની સલાહ મુજબ, ગ્રાહકોએ નીચેની બાબતોનું હંમેશા ધ્યાન રાખવું જોઈએ: 1) કોઈને પણ ઓટીપી, પિન કે પાસવર્ડ શેર ન કરવા. 2) KYC માટે ફક્ત બેંકની સત્તાવાર મોબાઈલ એપ કે વેબસાઈટનો ઉપયોગ કરવો. 3) કોઈ શંકાસ્પદ કૉલ કે મેસેજ આવે તો તરત જ બેંકમાં જાણ કરવી.
આ નિયમો અપનાવવાથી ગ્રાહકો પોતાની મહેનતની કમાણીને છેતરપિંડીથી બચાવી શકે છે. RBI દ્વારા સમયાંતરે જાગૃતિ અભિયાન પણ ચલાવવામાં આવે છે, જેનો હેતુ ગ્રાહકોને નાણાકીય છેતરપિંડી અંગે સજાગ રાખવાનો છે.