છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં દેશભરમાં ખાંડના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. આ વધારાએ ઉપભોક્તાઓ અને વેપારી વર્ગમાં ચિંતા સર્જી છે. સવાલ ઉઠે છે કે શું ભારત, જે વિશ્વનો સૌથી મોટો ખાંડ ઉત્પાદક અને નિકાસકાર દેશ છે, તેણે 10 વર્ષ બાદ ફરી એકવાર ખાંડની આયાત કરવી પડશે?
ખાંડના ભાવમાં અચાનક વધારા પાછળ સંખ્યાબંધ કારણો જવાબદાર ગણાવાય છે. અગ્રણી કારણ એ છે કે આ વર્ષે દેશના ઘણા રાજ્યોમાં અનિયમિત ચોમાસાને કારણે શેરડીનું ઉત્પાદન ઘટ્યું છે. ખાસ કરીને મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટકમાં, જે દેશના સૌથી મોટા ખાંડ ઉત્પાદક રાજ્યો છે, ત્યાં દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. આ ઉપરાંત, ખાંડના વધુ ભાવની શક્યતા અને ઈથેનોલ મિશ્રણ કાર્યક્રમમાં શેરડીના રસની વધુ માંગને કારણે ખાંડનું ઉત્પાદન અપેક્ષા કરતાં ઓછું રહેવાનો અંદાજ છે.
વેપારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ખાંડના કારખાનાંઓ આ વર્ષે નવેમ્બર-ડિસેમ્બરમાં મોસમ શરૂ થાય તે પહેલાં જ સ્ટોકમાં રહેલો નોંધપાત્ર જથ્થો વેચી ચૂક્યાં છે. બજારમાં કૃત્રિમ તંગી સર્જાઈ છે, જેના કારણે ભાવોમાં ઉછાળો આવ્યો છે. કેટલાક રાજ્યોમાં ખાંડના ભાવ ૪૦ ટકા સુધી વધી ગયા છે. દિલ્હી, મુંબઈ જેવા મોટા શહેરોમાં છૂટક બજારમાં ખાંડ ૪૫થી ૫૦ રૂપિયા કિલો સુધી વેચાઈ રહી છે, જે ગયા વર્ષે ૩૦-૩૨ રૂપિયા હતી.
જોકે, સરકારી સૂત્રોએ આયાતની કોઈ તાત્કાલિક યોજના ન હોવાનું જણાવ્યું છે. ખાદ્ય અને સાર્વજનિક વિતરણ વિભાગના અધિકારીઓએ કહ્યું કે, દેશમાં ખાંડનો સ્ટોક સામાન્ય કરતાં ઓછો હોવા છતાં પણ સ્થાનિક જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે પૂરતો છે. ભાવ નિયંત્રણ માટે સરકાર બજારમાં ખાંડ છોડવાની કામગીરી તેજ કરી રહી છે. આ ઉપરાંત, જો જરૂર પડે તો ખાંડની નિકાસ પરના નિયંત્રણો વધુ કડક બનાવવામાં આવે તેવી શક્યતા છે.
નિષ્ણાતોના મતે, ભારતે છેલ્લે ૨૦૧૬માં મોટા પાયે ખાંડની આયાત કરી હતી, જ્યારે લગાતાર બે વર્ષના દુષ્કાળને કારણે ઉત્પાદન ઘણું ઘટી ગયું હતું. હાલની પરિસ્થિતિમાં પણ જો ચોમાસું વધુ વિલંબિત રહેશે અથવા શેરડીના વાવેતરમાં ઘટાડો થશે, તો આગામી મોસમમાં આયાતની ફરજ પડી શકે છે. જોકે, આ પરિસ્થિતિ ટાળવા માટે સરકાર પાસે ઘણા વિકલ્પો છે.
આ વધારાની અસર સીધી રીતે સામાન્ય નાગરિકો પર પડી છે. મીઠાઈની દુકાનો, બેકરીઓ, પીણા ઉત્પાદકો અને ખાદ્ય પદાર્થો બનાવતા ઉદ્યોગો પર ભાવવધારાનું દબાણ વધ્યું છે. ઘણા વેપારીઓએ કહ્યું કે, ખાંડના ભાવમાં એકાએક વધારાથી તેમનો ખર્ચ વધી ગયો છે, પરંતુ તેઓ તાત્કાલિક ગ્રાહકો પાસેથી વધુ કિંમત વસૂલી શકે તેમ નથી.
નિષ્ણાતો સૂચવે છે કે લાંબા ગાળે ખાંડ ઉદ્યોગની સ્થિરતા માટે શેરડીના વાવેતરમાં વિવિધતા, સિંચાઈની સુવિધાઓ અને ઈથેનોલ ઉત્પાદન સંતુલિત કરવાની જરૂર છે. સરકારે ખાંડના ન્યૂનતમ ભાવમાં વધારો કરીને ખેડૂતોને રાહત આપવી જોઈએ, જેથી ઉત્પાદન વધે અને ભાવ સ્થિર રહે. હાલમાં, બજાર પર નજર રાખીને જરૂરી પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે.
નિષ્કર્ષમાં, ખાંડના ભાવમાં વધારો એ એક જટિલ સમસ્યા છે, જે કૃષિ, હવામાન, અર્થતંત્ર અને નીતિઓ સાથે જોડાયેલી છે. આયાત કરવી પડશે કે નહીં તે મોટે ભાગે આગામી થોડા મહિનાના ચોમાસા અને સરકારના નિર્ણયો પર નિર્ભર રહેશે. ત્યાં સુધી, ગ્રાહકોએ ભાવવધારાનો સામનો કરવા તૈયાર રહેવું પડશે.