ચીનમાં ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (ઇવી)ની ડિઝાઇનમાં લોકપ્રિય બનેલા 'હિડન ડોર હેન્ડલ' (છુપાયેલા દરવાજાના હેન્ડલ) સુરક્ષા માટે ગંભીર જોખમ બની ગયા છે. ટેસ્લા સહિત વિવિધ કંપનીઓની ૪૦ લાખથી વધુ ઇવી કારને આ ખામીના કારણે પાછી બોલાવવામાં આવી છે. આમાં ટેસ્લાની લગભગ ૨૯.૮ લાખ કારનો સમાવેશ થાય છે.
આ કારની ડિઝાઇનમાં દરવાજાના હેન્ડલ કારની સપાટી સાથે સંરેખિત (ફ્લશ) હોય છે, જે સામાન્ય રીતે બહાર નીકળેલા હેન્ડલ કરતાં સુંદર દેખાય છે. પરંતુ અકસ્માત અથવા કટોકટીની સ્થિતિમાં આ હેન્ડલનો ઉપયોગ કરવો મુશ્કેલ બની જાય છે. ખાસ કરીને જ્યારે વાહનની પાવર સિસ્ટમ નિષ્ફળ જાય, ત્યારે દરવાજા ખોલવા અત્યંત કઠિન બને છે. આને કારણે મુસાફરો અંદર ફસાઈ શકે છે અને બચાવકર્મીઓને પણ અંદર પ્રવેશવામાં અવરોધ ઊભો થાય છે.
આ રિકોલમાં ટેસ્લાના મોડલ ૩, મોડલ વાય, મોડલ એસ અને મોડલ એક્સનો સમાવેશ થાય છે. ટેસ્લા ઉપરાંત ચીની કંપનીઓ શાઓમી, એક્સપેંગ અને ગીલીની કાર પણ સામેલ છે. ચીનમાં શાઓમીની ઇવી કાર સાથે બે જીવલેણ અકસ્માત બન્યા હતા, જેમાં પાવર સિસ્ટમ નિષ્ફળ જવાથી દરવાજા ન ખૂલ્યાની શંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. આ ઘટનાઓ બાદ આ ડિઝાઇનની ચકાસણી તેજ બની હતી.
ટેસ્લાએ સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે દરવાજાના આંતરિક હેન્ડલનો રંગ કારના ઇન્ટિરિયર ટ્રિમ સાથે મળતો આવતો હોવાથી કટોકટીમાં તેને ઓળખવું મુશ્કેલ બને છે. ગંભીર ટક્કર દરમિયાન જ્યારે લો-વોલ્ટેજ સિસ્ટમ ફેલ થાય છે, ત્યારે મુસાફરોનું બહાર નીકળવું અને બચાવકર્મીઓનું અંદર જવું અટકાવે છે. આ સમસ્યાના નિવારણ માટે કંપની દરવાજાના અંદરના ભાગે ચેતવણી લેબલ લગાવશે અને એક સોફ્ટવેર અપડેટ આપશે. આ અપડેટ થકી કોઈપણ ટક્કર સમયે તમામ બારીઓ આપોઆપ નીચે ઉતરી જશે, જેથી મુસાફરો બહાર નીકળી શકે.
જોકે, નિષ્ણાતો આ ઉપાયને કાયમી ઉકેલ માનતા નથી. ઓટોમોટિવ કન્સલ્ટન્સી ફર્મ 'સિનો ઓટો ઇનસાઇટ્સ'ના સ્થાપક તુ લેના મતે, વોર્નિંગ લેબલ અને સોફ્ટવેર અપડેટ માત્ર કામચલાઉ 'બેન્ડ-એઇડ' છે. તેમણે જણાવ્યું કે ૨૦૧૪માં ટેસ્લા મોડલ એસના લોન્ચ બાદ તેની આકર્ષક ડિઝાઇનની નકલ કરવાનું ચીની કંપનીઓએ શરૂ કર્યું, પરંતુ સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી નહીં.
ચીનના નિયમનકારી સત્તાવાળાઓએ આ મુદ્દે પહેલેથી જ કડક પગલાં લીધા છે. ફેબ્રુઆરીમાં જ હિડન ડોર હેન્ડલ્સ પર પ્રતિબંધની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૭થી ચીનમાં માત્ર એવા જ વાહનો વેચી શકાશે જેમાં દરવાજાની અંદર અને બહાર બંને બાજુ યાંત્રિક રિલીઝ સિસ્ટમ હોય. આનો અર્થ એ થયો કે સંપૂર્ણપણે ઇલેક્ટ્રોનિક રિલીઝ સિસ્ટમ પર આધારિત ડિઝાઇનને માન્યતા નહીં મળે.
અમેરિકામાં પણ ટેસ્લાના ડોર હેન્ડલ સામે સવાલો ઉઠ્યા છે. હેન્ડલ કામ કરવાનું બંધ કરી દેતાં કારની અંદર બાળકો ફસાયા હોવાના અહેવાલો બાદ યુએસ નેશનલ હાઈવે ટ્રાફિક સેફ્ટી એડમિનિસ્ટ્રેશન (NHTSA)એ તપાસ શરૂ કરી છે. જુલાઈમાં NHTSAએ તમામ ઉત્પાદકો માટે ડોર હેન્ડલ સલામતી અંગે નવું ધોરણ ઘડવાની ભલામણ કરી હતી.
આ ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે વાહન ડિઝાઇનમાં તકનીકી આકર્ષણ કરતાં સુરક્ષાને વધુ પ્રાધાન્ય આપવું જોઈએ. ઇલેક્ટ્રિક વાહનોની લોકપ્રિયતા વધી રહી છે, પરંતુ તેની સાથે સલામતીના ધોરણો પણ મજબૂત બનાવવા અનિવાર્ય છે.