ભાવનગરમાં તાજેતરમાં બનેલી દારૂદુર્ઘટનાએ સમગ્ર રાજ્યમાં શોક અને આક્રોશનો મોજડો ઉભો કર્યો છે. અવારનવાર બનતી આવી ઘટનાઓમાં નિર્દોષ જીવનો પોકળ થઈ જાય છે અને પરિવારો વિખેરાઈ જાય છે. આ ઘટના માત્ર એક અકસ્માત નથી, પરંતુ ઊંડા મૂળિયાં ધરાવતી વ્યવસ્થાની નિષ્ફળતાનું પરિણામ છે. આ દુર્ઘટનાએ ફરી એક વાર સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ગુજરાતમાં દારૂબંધી, પોલીસ વ્યવસ્થા અને સરકાર, ત્રણેય પોતાની જવાબદારી નિભાવવામાં નિષ્ફળ નીવડ્યાં છે. જ્યારે કાયદો અમલમાં હોય પણ અમલીકરણ ન હોય, ત્યારે તે માત્ર કાગળ પરની મર્યાદા બની રહે છે, અને કાળું બજાર મોટેથી ખીલે છે.
વારંવાર એવી નબળી દલીલ કરવામાં આવે છે કે “દારૂબંધી ન હોય તો ગુજરાત અસુરક્ષિત બની જશે.” પરંતુ આ દલીલ સામાન્ય સમજની કસોટીએ ઊતરતી નથી. જે રાજ્યોમાં દારૂ સંપૂર્ણપણે કાયદેસર છે, ત્યાં અસુરક્ષા વધી હોવાનો કોઈ નક્કર પુરાવો નથી. ઉલટું, ભારતના સૌથી સલામત રાજ્યો ગણાતા સિક્કિમ, તમિલનાડુ અને નાગાલેન્ડમાં આલ્કોહોલનું વેચાણ કાયદેસર છે. આ રાજ્યોમાં ગુનાખોરીનું પ્રમાણ ગુજરાત કરતાં ઓછું હોવાનું મનાય છે. આ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે સલામતી અને દારૂબંધી વચ્ચે હંમેશાં સીધો સંબંધ હોતો નથી.
વાસ્તવિકતા એ છે કે દારૂબંધી આજે રાજકારણીઓ અને પોલીસ માટે આવકનું સાધન બની ગઈ છે. કાયદો જેટલો કડક હોય, તેટલી ગેરકાયદેસર દારૂની તસ્કરી અને કાળા બજારની સંભાવના વધે છે. આ ગેરકાયદેસર વેપારમાંથી મળતા નફાનો હિસ્સો કથિત રીતે ભ્રષ્ટાચારના માધ્યમથી રાજકીય અને પોલીસ પ્રણાલીમાં પહોંચે છે. જ્યાં દારૂ કાયદેસર છે, ત્યાં આવી શક્યતાઓ મોટા પ્રમાણમાં ઘટી જાય છે. આમ, જે દારૂને રોકવા માટે કાયદો બનાવવામાં આવ્યો, તે જ દારૂ કેટલાક માટે કમાણીનો સ્ત્રોત બની ગયો છે.
આ જ કારણે સામાન્ય માણસને ભેળસેળવાળા અને જીવલેણ રસાયણો ભેળવેલા દારૂ પીવાની ફરજ પડે છે. કાયદેસર અને નિયંત્રિત વ્યવસ્થાનો અભાવ હોવાથી ગરીબ વર્ગ ગેરકાયદેસર દારૂના વેપારીઓ પર નિર્ભર રહે છે. સ્વાભાવિક છે કે વેપારીઓ સસ્તો અને હાનિકારક દારૂ પૂરો પાડે છે, જેના કારણે ભાવનગર જેવી ઘટનાઓ બને છે અને નિર્દોષ જીવનો ખાલી થઈ જાય છે. દારૂ કાયદેસર હોય તો ગુણવત્તા પર દેખરેખ રાખી શકાય, અને આવા જાનલેવા બનાવોને અટકાવી શકાય.
તેનાથી પણ ગંભીર બાબત એ છે કે યુવાનો હળવા આલ્કોહોલ જેવા બિયરને બદલે ગાંજા જેવા ભયંકર માદક પદાર્થો તરફ વળતા થયા છે. દારૂબંધીને કારણે હળવા આલ્કોહોલ સુલભ નથી, પરંતુ ગાંજો વગેરે પદાર્થો સરળતાથી મળી જાય છે. આ પરિસ્થિતિ આરોગ્ય અને સમાજ બંને માટે વધુ વિનાશક સાબિત થઈ રહી છે. દારૂબંધીના આવા ગંભીર દુષ્પરિણામો સામે આંખ આડા કાન કરવાને બદલે આ નીતિ પર ગંભીરતાથી પુનર્વિચાર કરવાનો સમય આવી ગયો છે. કેટલાક પોલીસકર્મીઓને સસ્પેન્ડ કરવાથી કે પ્રસંગોપાત નિવેદનો આપવાથી પ્રશ્ન ઉકેલાશે નહીં. જરૂર છે સાચી રાજકીય ઇચ્છાશક્તિની અને નીતિમાં સુધારાની, નહીંતર આવી ઘટનાઓ વારંવાર બનતી રહેશે અને તેનો ભોગ સતત સામાન્ય નાગરિકો બનતા રહેશે.