દેશમાં હાલમાં H1N1 વાયરસના કેસોમાં વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. તાજેતરના આંકડા અનુસાર, ભારતમાં સ્વાઈન ફ્લૂના 13 હજારથી વધુ કેસ નોંધાયા છે. આ સંદર્ભમાં લોકોના મનમાં ઘણા પ્રશ્નો છે – શું H1N1 કોવિડ-19 જેટલો જ ખતરનાક છે? શું તેની અસર વધુ ગંભીર હોઈ શકે? ચાલો, તથ્યોના આધારે આ મહત્વના પ્રશ્નોના જવાબ સમજીએ.
H1N1, જેને સ્વાઈન ફ્લૂ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે ઈન્ફ્લુએન્ઝા A વાયરસનો એક પ્રકાર છે. આ વાયરસ મનુષ્યોમાં શ્વસનતંત્રને અસર કરે છે. તે 2009માં વૈશ્વિક રોગચાળા તરીકે ફેલાયો હતો અને હવે તે મોસમી ફ્લૂ તરીકે પરિભ્રમણ કરે છે. કોવિડ-19, જે SARS-CoV-2 વાયરસથી થાય છે, તે પણ શ્વસનતંત્રને અસર કરે છે. પરંતુ બંને વાયરસ અલગ છે અને તેમની ગંભીરતા પણ જુદી છે.
H1N1 ના લક્ષણો સામાન્ય ફ્લૂ જેવા જ છે – તાવ, ઉધરસ, ગળામાં દુખાવો, શરીરમાં દુખાવો, માથાનો દુખાવો, થાક અને ક્યારેક ઉબકા કે ઝાડા પણ થઈ શકે છે. મોટા ભાગના લોકો થોડા દિવસોમાં સ્વસ્થ થઈ જાય છે. પરંતુ જેમને પહેલેથી કોઈ બીમારી હોય, સગર્ભા સ્ત્રીઓ, નાના બાળકો અને વૃદ્ધોમાં આ ચેપ ગંભીર બની શકે છે. કોવિડ-19ના લક્ષણો પણ સમાન છે, પરંતુ તે વધુ ઝડપથી ફેલાઈ શકે છે અને ગંભીર કિસ્સામાં શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, ઓક્સિજનનો અભાવ અથવા ‘લાંબા કોવિડ’ જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
H1N1 અને કોવિડ-19 વચ્ચેનો સૌથી મોટો તફાવત છે રસી અને સારવાર. H1N1 માટે ખાસ રસી ઉપલબ્ધ છે, જે દર વર્ષે મોસમી ફ્લૂની રસીમાં ભેળવીને આપવામાં આવે છે. આ રસી H1N1 સહિત અનેક ઈન્ફ્લુએન્ઝા વાયરસ સામે રક્ષણ આપે છે. કોવિડ-19 માટે પણ રસી છે, પરંતુ તેના વાયરસમાં સતત પરિવર્તન થતું રહે છે, જેથી બૂસ્ટર ડોઝની જરૂર પડે છે. સારવારની વાત કરીએ તો, H1N1 માટે એન્ટિવાયરલ દવાઓ જેમ કે ઓસેલ્ટામિવિર અસરકારક છે, જો તે લક્ષણો શરૂ થયાના 48 કલાકની અંદર લેવામાં આવે. કોવિડ-19 માટે પણ એન્ટિવાયરલ દવાઓ છે, પરંતુ તે ગંભીર કેસો સુધી મર્યાદિત છે.
ભારતમાં H1N1 ના 13 હજારથી વધુ કેસ નોંધાયા છે, જે ચિંતાનો વિષય છે. પરંતુ આ આંકડાનો અર્થ એ નથી કે તે કોવિડ જેટલો ઘાતક છે. કોવિડ-19 મહામારીએ મોટા પાયે મૃત્યુ અને હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાના બનાવો સર્જ્યા હતા. H1N1 ના મોટા ભાગના કેસો હળવા હોય છે અને ઘરે જ સારવારથી સાજા થાય છે. જો કે, ડબ્લ્યુએચઓ (WHO) અને ભારત સરકારના આરોગ્ય મંત્રાલયે સતર્ક રહેવાની સલાહ આપી છે, કારણ કે ફ્લૂના વાયરસ નબળા લોકોમાં ગંભીર ગૂંચવણો પેદા કરી શકે છે.
કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે H1N1 કોવિડ કરતાં ઓછો સંક્રમક છે. કોવિડ-19 હવામાં ઝડપથી ફેલાય છે, જ્યારે H1N1 મુખ્યત્વે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિના ઉધરસ અથવા છીંક દ્વારા ફેલાય છે. તેમ છતાં, સ્વાઈન ફ્લૂથી બચવા માટે સ્વચ્છતા, માસ્ક પહેરવું, ભીડથી દૂર રહેવું અને રસી લેવી જરૂરી છે. ખાસ કરીને જે લોકો વધુ જોખમમાં છે – ડાયાબિટીસ, હૃદય રોગ, અસ્થમા, કિડનીના રોગથી પીડાતા લોકો અને સગર્ભા સ્ત્રીઓએ ખાસ કાળજી લેવી જોઈએ.
ભારત સરકારે રાજ્યોને H1N1 ના કેસોની દેખરેખ અને સારવારની તૈયારી રાખવા સૂચના આપી છે. દવાઓનો પૂરતો સ્ટોક અને ટેસ્ટિંગ સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ છે. લોકોએ ગભરાવાની જરૂર નથી, પરંતુ લક્ષણો દેખાય તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી મહત્વપૂર્ણ છે. સમયસર નિદાન અને સારવાર H1N1 ને ગંભીર બનતા અટકાવી શકે છે.
આમ, H1N1 એ કોવિડ જેટલો ખતરનાક નથી, પરંતુ તેની અવગણના ન કરવી જોઈએ. સરળ સાવચેતી અને રસી આ રોગ સામે રક્ષણ આપી શકે છે. આરોગ્ય વિભાગ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવતી સત્તાવાર માહિતી પર જ ભરોસો રાખવો જોઈએ.