વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે રોકાણના વિકલ્પો પસંદ કરતી વખતે સુરક્ષા, વ્યાજ દર અને ટેક્સ લાભોને ધ્યાનમાં રાખવા જરૂરી છે. ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (એફડી) અને સિનિયર સિટીઝન સેવિંગ્સ સ્કીમ (એસસીએસએસ) આ બે લોકપ્રિય વિકલ્પો છે. આ લેખમાં, અમે બંને યોજનાઓની સરખામણી કરીશું અને 10 લાખ અને 30 લાખના રોકાણ પર કેટલું વ્યાજ મળી શકે તેની ગણતરી રજૂ કરીશું.
એસસીએસએસ (SCSS) એ ભારત સરકારની યોજના છે, જે 60 વર્ષથી વધુ ઉંમરના નાગરિકો માટે છે. આ યોજનામાં રોકાણની મહત્તમ મર્યાદા 30 લાખ રૂપિયા છે. તેની પરિપક્વતા અવધિ 5 વર્ષ છે, જેને વધુ 3 વર્ષ માટે લંબાવી શકાય છે. આ સાથે, વરિષ્ઠ નાગરિકોને વર્તમાન સમયમાં લગભગ 8.2% જેટલું વ્યાજ મળી રહ્યું છે (દરો સમયાંતરે બદલાય છે). આ વ્યાજ વાર્ષિક ધોરણે ચૂકવવામાં આવે છે.
બીજી તરફ, બેંક એફડીમાં વરિષ્ઠ નાગરિકોને સામાન્ય નાગરિકો કરતાં વધુ વ્યાજ આપવામાં આવે છે. મોટાભાગની બેંકોમાં આ વધારાનો દર 0.50% છે. હાલમાં, વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે બેંક એફડી પર વ્યાજ દર 7% થી 8% ની વચ્ચે છે, જે બેંક પર આધાર રાખે છે. એફડીનો કોઈ ચોક્કસ પરિપક્વતા સમયગાળો નથી, અને રોકાણકાર 1 વર્ષથી 10 વર્ષ સુધીનો સમય પસંદ કરી શકે છે.
હવે ગણતરી સમજીએ. ધારો કે વરિષ્ઠ નાગરિકે 10 લાખ રૂપિયાનું રોકાણ કર્યું છે. જો એફડીમાં 7.5% વ્યાજ મળે છે, તો વાર્ષિક વ્યાજ 75,000 રૂપિયા થાય છે. જો એસસીએસએસમાં 8.2% દરે, તો વાર્ષિક વ્યાજ 82,000 રૂપિયા થાય છે. એટલે કે, એસસીએસએસમાં લગભગ 7,000 રૂપિયા વધુ મળે છે. 30 લાખના રોકાણ પર, આ તફાવત વધુ મોટો બને છે: એફડી પર 2,25,000 રૂપિયા (7.5% દરે) જ્યારે એસસીએસએસ પર 2,46,000 રૂપિયા (8.2% દરે) મળે છે. આમ, એસસીએસએસ વ્યાજની દ્રષ્ટિએ વધુ આકર્ષક લાગે છે.
જોકે, ટેક્સની દ્રષ્ટિએ બંને યોજનાઓમાં વ્યાજ આવક પર ટેક્સ લાગે છે. એસસીએસએસના વ્યાજ પર ટીડીએસ કપાય છે જો તે 50,000 રૂપિયાથી વધુ હોય. એફડીના કિસ્સામાં પણ, વ્યાજ આવક 40,000 રૂપિયા (વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે 50,000) થી વધુ હોય તો ટીડીએસ કપાય છે. આ ઉપરાંત, એસસીએસએસમાં રોકાણ માટે આવકવેરા કાયદાની કલમ 80C હેઠળ 1.5 લાખ રૂપિયા સુધીની છૂટ મેળવી શકાય છે. જ્યારે એફડીમાં માત્ર 5 વર્ષની લોક-ઇન અવધિવાળા ટેક્સ સેવિંગ એફડીમાં જ 80C હેઠળ છૂટ મળે છે.
તરલતા (liquidity) ના દ્રષ્ટિકોણથી, એફડી વધુ લવચીક છે કારણ કે રોકાણકાર સમય પહેલાં રૂપિયા કાઢી શકે છે, પરંતુ દંડ ભરવો પડે છે. એસસીએસએસમાં, પરિપક્વતા પહેલાં રૂપિયા કાઢવા પર ચોક્કસ નિયમો છે. આ ઉપરાંત, એફડીની સુરક્ષા બેંક પર આધારિત છે, જ્યારે એસસીએસએસ પર સરકારી ગેરંટી છે.
નિષ્કર્ષમાં, વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે એસસીએસએસ વધુ સારું વ્યાજ આપે છે, પરંતુ એફડી વધુ લવચીકતા આપે છે. ઘણા નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે રોકાણકારોએ પોતાની જરૂરિયાતો મુજબ બંને યોજનાઓમાં રોકાણ વહેંચવું જોઈએ. તાજેતરના વ્યાજ દરો અને નિયમો માટે બેંક અથવા સરકારી વેબસાઇટની મુલાકાત લેવી ઉચિત છે.