આજના સમયમાં સામાજિક પ્રસંગોમાં દારૂનું સેવન સામાન્ય માનવામાં આવે છે. પરંતુ જ્યારે વ્યક્તિ દવાઓ લેતી હોય, ત્યારે દારૂ પીવો ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે. દવાઓ યકૃત (લીવર) દ્વારા પ્રક્રિયા થાય છે અને દારૂનું પણ આ જ અંગમાં વિઘટન થાય છે. આથી એકસાથે લેવાથી યકૃત પર બમણો ભાર પડે છે. પરિણામે દવાની અસર ઘટે છે, જ્યારે આડઅસરો વધવાનું જોખમ રહે છે.
૧. એન્ટિબાયોટિક્સ ચાલતી હોય ત્યારે
ચેપની સારવાર માટે એન્ટિબાયોટિક્સ લેતા દર્દીઓએ દારૂથી દૂર રહેવું જોઈએ. મેટ્રોનીડાઝોલ, સેફોટેટન, ટીનીડાઝોલ જેવી દવાઓ સાથે દારૂ લેવાથી ચહેરો લાલ થવો, માથાનો દુખાવો, ઉલટી, ચક્કર અને હૃદયના ધબકારા વધવા જેવી પ્રતિક્રિયાઓ થાય છે. ડોક્સીસાયક્લાઇન સાથે દારૂ લેવાથી દવાની અસર ઘટી જાય છે, જેથી ચેપ લાંબો ચાલે છે.
૨. ડિપ્રેશન અને ચિંતાની દવાઓ
માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સ લેતા લોકોએ દારૂનું સેવન ન કરવું જોઈએ. દારૂ મગજની કામગીરી ધીમી પાડે છે. દવા સાથે મળીને તે અતિશય સુસ્તી, મૂડ સ્વિંગ, અને પ્રતિક્રિયા સમયમાં ઘટાડો લાવી શકે છે. તેનાથી રોજિંદા જીવનમાં અકસ્માતનું જોખમ પણ વધે છે.
૩. હાઈ બ્લડ પ્રેશર
હાઈપીપીની દવાઓ લેતા દર્દીઓએ દારૂ ટાળવો જોઈએ. દારૂ બ્લડ પ્રેશર વધારે છે અને દવાઓની અસર ઘટાડે છે. જે લોકો નિયમિતપણે દારૂ પીવે છે, તેઓ અચાનક બંધ કરે તો બ્લડ પ્રેશર ખતરનાક રીતે વધી શકે છે. તેથી ડૉક્ટરની દેખરેખ હેઠળ ધીમે ધીમે ઘટાડવું સલામત છે.
૪. પેઇનકિલર્સ લેતી વખતે
માથાનો દુખાવો, તાવ કે શરીરના દુખાવા માટે લેવામાં આવતી પેરાસિટામોલ, આઇબુપ્રોફેન, એસ્પિરિન જેવી દવાઓ સાથે દારૂ લેવાથી યકૃત અને કિડનીને નુકસાન થાય છે. તેનાથી પેટમાં અલ્સર અને આંતરિક રક્તસ્રાવ થવાનું જોખમ રહે છે.
૫. ફેમિલી પ્લાનિંગ
બાળક મેળવવાનું આયોજન કરતા દંપતીઓએ દારૂનું સેવન બંધ કરવું જોઈએ. દારૂ સ્ત્રીઓમાં માસિક ચક્ર અનિયમિત કરે છે અને ઓવ્યુલેશનમાં સમસ્યા ઊભી કરે છે. પુરુષોમાં તે શુક્રાણુની ગુણવત્તા ઘટાડે છે અને સેક્સ ડ્રાઇવ પર ખરાબ અસર કરે છે.
૬. માથામાં ઇજા
માથામાં ઇજા થયા બાદ મગજને સાજા થવા માટે સમય જોઈએ. આ દરમિયાન દારૂ પીવાથી મગજ પર વધારે દબાણ આવે છે. તેનાથી યાદશક્તિ પર અસર થવાની અને સારવારમાં વિલંબ થવાની શક્યતા છે.
૭. IVF સારવાર
IVF કરાવી રહેલા દંપતીઓ માટે દારૂ ટાળવો અત્યંત જરૂરી છે. દારૂ હોર્મોનલ સંતુલન બગાડે છે અને સારવારની સફળતા દર ઘટાડે છે. તેથી સારવાર દરમિયાન બંને ભાગીદારોએ સંપૂર્ણ પરહેજ કરવો જોઈએ.
૮. ગર્ભાવસ્થા
ગર્ભવતી મહિલાએ દારૂનું એક ટીપું પણ ન પીવું જોઈએ. તે ગર્ભમાં ખોડખાંપણ, વિકાસમાં વિલંબ, માનસિક અને શારીરિક સમસ્યાઓનું કારણ બની શકે છે. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન દારૂ પીવાથી કસુવાવડનું જોખમ પણ વધે છે.
૯. સ્ટ્રોક પછીની રિકવરી
સ્ટ્રોક થયા પછી દર્દીઓ પુનર્વસનમાં હોય છે. આ સમયે દારૂ પીવાથી રક્તવાહિનીઓ પર ખરાબ અસર થાય છે અને ફરીથી સ્ટ્રોક આવવાનું જોખમ વધે છે. દવાઓ સાથે દારૂ લેવાથી ઉપચારમાં અવરોધ આવે છે.
૧૦. સ્તનપાન કરાવતી માતાઓ
સ્તનપાન કરાવતી માતાએ દારૂ ન પીવો જોઈએ. દારૂનો અંશ દૂધ દ્વારા બાળકના શરીરમાં પહોંચે છે, જે બાળકના વિકાસમાં અવરોધ ઊભો કરે છે. બાળકમાં ઊંઘની વિકૃતિ અને શાંતિમાં ઘટાડો થઈ શકે છે.
દવા અને દારૂ એકસાથે લેવાની પ્રતિક્રિયા દરેક વ્યક્તિમાં અલગ હોઈ શકે છે. તેથી કોઈ પણ દવા લેતી વખતે દારૂ પીવાનું ટાળવું સૌથી સલામત છે. જો દારૂ પીવો જ હોય, તો ચોક્કસપણે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ. આરોગ્ય અંગે કોઈપણ શંકા હોય તો નિષ્ણાતની મદદ લેવી યોગ્ય રહેશે.